Tijdens een wandeling over de Golden Gate Bridge ontdekte ik een klein bordje en een telefoontoestel die mensen er samen van moeten weerhouden om over de reling te springen. Het houdt me nog steeds bezig.

Een paar jaar terug was ik met mijn speelfilm Linoleum te gast op het filmfestival van Mill Valley, een plaatsje aan de baai van San Francisco. Ik kreeg van het festival een vrijwilligster tot mijn beschikking om me in een gesponsorde auto overal heen te rijden, want als iets meer dan drie minuten lopen is pakt een Amerikaan de auto. Mijn chauffeuse fronste dan ook nadrukkelijk haar wenkbrauwen toen ik aankondigde om vanuit mijn hotel over de Golden Gate Bridge naar San Francisco te gaan lopen. Ze verklaarde me voor gek.

Het was een wandelingetje van niks – net iets meer dan twee uur – en behalve het schitterende uitzicht over de baai werd ik getroffen door iets opmerkelijks: op twee plaatsen is naast het voetpad een telefoon opgehangen met daaronder de waarschuwing dat je een sprong van de brug niet overleeft.

Het is inderdaad verleidelijk, zo makkelijk als je over de reling kunt stappen. De diepte zuigt. Ik kon me niet voorstellen dat iemand die met zelfmoordplannen naar de brug was gekomen die knop zou indrukken om zich laten ompraten door de crisis counselor aan de andere kant, maar dat de infrastructuur van de Golden Gate Bridge is toegerust op zelfmoordenaars intrigeerde me. Het blijkt niet voor niets, want per jaar springen zo’n 25 mensen van de brug om zichzelf van het leven te beroven. Het is de populairste zelfmoordplek ter wereld.

Voorzichtig begon ik erover tegen de plaatselijke filmmakers op het festival en ze kenden het probleem. Er bleek een openbare discussie gaande over de vraag of er geen beveiliging op de brug moest worden aangebracht. Het springen is nu wel erg makkelijk en in plaats van een telefoon ophangen kun je ook hekken plaatsen of netten spannen.

Via die collega’s kwam ik ook op het spoor van The Bridge, een  documentaire uit 2005 waarin filmmaker Eric Steel gesprekken voert met nabestaanden van mensen die zelfmoord pleegden door van de Golden Gate Bridge te springen. Ze praten openhartig over de overledenen en hun drijfveren. Wat de nabestaanden op dat moment nog niet wisten was dat Steel van 23 van de 24 zelfmoorden van dat jaar met telelenzen had geregistreerd. Dat hij dat materiaal zonder hun toestemming  in de film heeft verwerkt maakt de documentaire controversieel en volgens sommigen moreel verwerpelijk.

Het lukte me om een dvd van The Bridge te pakken te krijgen en nam hem mee naar huis. Daar bleef de film jarenlang in het cellofaan zitten. Shrinkwrapped. Hoe nieuwsgierig ik ook was, ik kon me er niet toe zetten om er naar te kijken.

Totdat van de week collega regisseur Marc van Uchelen overleed. Als acteur had hij ooit een rolletje gespeeld in mijn korte film Afrekenen en we waren zo’n beetje tegelijk begonnen als regisseur. We zaten in dezelfde lichting van Novellen, destijds een serie voor jong en aanstormend talent vergelijkbaar met de One Night Stand-reeks van nu. Inmiddels waren we al lang niet zo jong en aanstormend meer. Sterker nog, in onze carrières waren we allebei nogal gaan struikelen, vervolgens gevallen en weer opgestaan. We kwamen elkaar nog wel eens tegen op filmfeestjes en dan lieten we elkaar onze mentale littekens zien.

213

Marc van Uchelen op de set van Afrekenen in 2002

De laatste keer dat ik Marc sprak vertelde hij enthousiast dat hij een speelfilm in eigen beheer aan het maken was, precies zoals ik met Linoleum had gedaan. Ik gaf hem als ervaringsdeskundige wat tips, wees hem op valkuilen en waarschuwde vooral tegen teleurstelling. Je stelt je nu eenmaal heel kwetsbaar op als je je eigen film gaat opzetten, veel persoonlijker wordt filmmaken niet. Doe het dus niet voor de erkenning, maar puur voor jezelf.

Geen idee of Marc iets aan mijn advies heeft gehad. Met terugwerkende kracht is het gesprek vooral significant omdat het onze laatste ontmoeting was. En daarmee is het mijn referentie om na te denken over het waarom van Marc’s dood. Onderdeel van het accepteren van je eigen aanstaande dood is volgens mij dat je probeert de sterfgevallen om je heen betekenis te geven. Ook al lukt het je nooit om het echt te begrijpen, je probeert het toch. Tegen beter weten in. De dood van Marc kon ik alleen bekijken vanuit mijn eigen perspectief, dat van collega. Wat wij gemeen hadden was onze generatie en onze passie. Ik kwam er niet uit, maar alsof er eindelijk een noodzaak was haalde ik het cellofaan van de dvd van The Bridge en keek de documentaire.

Er is best wat op de film aan te merken. De aanpak is misschien net iets te weinig filmisch, de soundtrack is wat te sentimenteel en de film duurt waarschijnlijk ook wel te lang. Maar dat is mijn cinematografische blik. Veel belangrijker is dat The Bridge een indringende inkijk biedt in de levens van mensen die geen andere uitweg zagen. Daarin is de film zeer effectief. Het is een waardevolle stap in mijn zoektocht om leven en dood beter te begrijpen, niet alleen die van Marc maar ook die van mezelf. En dat is wellicht het beste dat een film kan doen.